Στις μέρες μας όλο και περισσότερες δίαιτες έρχονται στη δημοσιότητα, μέσω του διαδικτύου και των social media. Πολλές από αυτές υπόσχονται ταχύτατη απώλεια βάρους, λόγω του εξαιρετικά μεγάλου περιορισμού των θερμίδων, οδηγώντας τον μέσο πληθυσμό να τις εφαρμόσει. Συχνά όμως , δεν γίνονται αντιληπτοί οι κίνδυνοι που εγκυμονεί η υιοθέτηση τέτοιων σχημάτων δίαιτας τόσο στο σώμα όσο και στην ψυχολογία των ατόμων. Οι δίαιτες αυτού του τύπου συχνά οδηγούν σε σημαντική απώλεια μυϊκής μάζας, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να επιβραδύνει τον μεταβολισμό και μετέπειτα ο οργανισμός να δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να διατηρήσει το μειωμένο σωματικό βάρος. Έτσι, τα άτομα αισθάνονται ότι όλη τους η προσπάθεια δεν αποδίδει, βιώνουν έντονα το αίσθημα αποτυχίας και η αυτοπεποίθησή τους κλονίζεται. Τελικά, τα άτομα αναπτύσσουν μια αρνητική εικόνα για το σώμα τους, νιώθοντας πως ποτέ δεν θα ανταποκριθούν στα πρότυπα που επιβάλλονται και προωθούν το αδύνατο κορμί ως το πιο όμορφο και το πιο πετυχημένο. Επιπλέον, αυτή η εσωτερική πίεση οδηγεί συχνά στην εμφάνιση διατροφικών διαταραχών και στην καλλιέργεια μιας προβληματικής και ενοχικής σχέσης με το φαγητό, όπου η κατανάλωσή του συνοδεύεται από άγχος, τύψεις ή ακόμα και ακραίες τιμωρητικές συμπεριφορές όπως είναι η πολύ έντονη γυμναστική, ο ακραίος περιορισμός θερμίδων, η χρήση καθαρκτικών κ.α.
Οι δημοφιλέστερες Δίαιτες στο διαδίκτυο
Δίαιτες Χαμηλού Υδατάνθρακα
Κετογονική Δίαιτα
Τον βασικό άξονα της κετογονικής δίαιτας αποτελεί ο περιορισμός της πρόσληψης υδατανθράκων έως και 50 γραμμάρια ημερησίως, που αντιστοιχεί περίπου σε 5-10% της συνολικής ημερήσιας πρόσληψης. Το κρέας, το ψάρι, τα αυγά, το τυρί, τα έλαια, το αβοκάντο, οι ξηροί καρποί, τα σπόρια και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (σπανάκι, μαρούλι, ρόκα, μπρόκολο κλπ) μπορούν να καταναλωθούν άφοβα. Αντίθετα, τα φρούτα, τα αμυλούχα λαχανικά (πατάτα, γλυκοπατάτα, καλαμπόκι, αρακάς, φασολάκια), τα όσπρια και τα σιτηρά πρέπει να αποκλεισθούν εξ’ ολοκλήρου.
Στον κόσμο της Ιατρικής, δεκαετίες τώρα, η κετογονική διατροφή χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της επιληψίας καθώς έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά η ικανότητά της στην διαχείριση της νόσου. Μπορεί να μειώσει σημαντικά τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των επιληπτικών κρίσεων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου τα φάρμακα δεν είναι αποτελεσματικά. Η δράση της οφείλεται στην παραγωγή κετονών που σταθεροποιούν τη λειτουργία του εγκεφάλου και προστατεύουν τα νευρικά κύτταρα.
Παράλληλα, παρατηρούνται οφέλη και στην απώλεια βάρους, καθώς η κετογονική διατροφή ενισχύει το αίσθημα του κορεσμού. Αυτό οφείλεται αφενός στην αυξημένη πρόσληψη λίπους και πρωτεΐνης που απορροφούνται πιο αργά σε σχέση με τους υδατάνθρακες, και αφετέρου στην παρουσία των κετονοσωμάτων, τα οποία έχουν ανορεξιογόνο δράση.
Δίαιτα Atkins & Δίαιτα Dukan
Οι συγκεκριμένοι τύποι διατροφής βασίζονται εξίσου στον περιορισμό του υδατάνθρακα, ο οποίος φτάνει έως και το 10% της συνολικής ημερήσιας πρόσληψης. Η βασική διαφορά μεταξύ των διατροφικών αυτών σχημάτων αφορά την κατανομή των πρωτεϊνών και των λιπαρών: Η δίαιτα Atkins χαρακτηρίζεται από αυξημένη πρόσληψη λιπαρών και πρωτεϊνών, σε αντίθεση με την Dukan που δίνει έμφαση αποκλειστικά στην πρόσληψη των πρωτεϊνών, διατηρώντας χαμηλά τόσο τους υδατάνθρακες όσο και τα λιπαρά.
Εάν η δίαιτα Atkins εφαρμοστεί για διάστημα μεγαλύτερο των δυο εβδομάδων χωρίς να παρατηρηθεί αύξηση στο σωματικό βάρος, τότε η πρόσληψη των υδατανθράκων μπορεί σταδιακά να αυξηθεί. Η αύξηση αυτή προτείνεται να προέρχεται από ποιοτικές πηγές, όπως τα αμυλούχα λαχανικά, τα φρούτα και τα δημητριακά ολικής άλεσης, και να γίνεται σε μικρές και ελεγχόμενες ποσότητες.
Η δίαιτα Dukan είναι μια πρωτεϊνική διατροφή που αποτελείται από 4 φάσεις και είναι πολύ γνωστή για τα γρήγορα αποτελέσματά της μιας και υπόσχεται απώλεια 8-12 κιλά σε λιγότερο από 2 μήνες. Στην δίαιτα αυτή καταναλώνονται ελεύθερα σε οποιαδήποτε φάση το κόκκινο κρέας, τα πουλερικά, τα ψάρια, τα θαλασσινά, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών, ενώ με το πέρας των φάσεων επιτρέπεται η πρόσληψη των μη αμυλούχων λαχανικών (μπρόκολο, κουνουπίδι, λάχανο, λαχανάκια Βρυξελλών, πιπεριές, αγκινάρες, μελιτζάνες, αγγούρι, ντομάτα, μανιτάρια, κολοκύθα, κρεμμύδια κ.α.). Στις τελευταίες φάσεις, που λειτουργούν περισσότερο συντηρητικά στην απώλεια, μπορούν να προστεθούν σε μικρές ποσότητες τα φρούτα και 1 έως 2 μερίδες δημητριακών την ημέρα.
Carnivore Δίαιτα
Από τις πιο γνωστές πρωτεϊνικές δίαιτες που κυκλοφορούν τελευταία είναι η δίαιτα carnivore. Σε αυτήν, καταναλώνονται αποκλειστικά τρόφιμα ζωικής προέλευσης, κρέας, ψάρι, πουλερικά, αυγά, βούτυρο, ενώ αποκλείονται εξ’ ολοκλήρου τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, ξηροί καρποί, σπόρια και φυτικά έλαια. Συχνά αποκλείονται ακόμη και τα γαλακτοκομικά προϊόντα λόγω της λακτόζης που είναι μια μορφή υδατάνθρακα. Στην συγκεκριμένη διατροφή αλλάζει και ο τρόπος μαγειρέματος των τροφών, μιας και το ελαιόλαδο όπως και τα υπόλοιπα φυτικά έλαια (ηλιέλαιο, σογιέλαιο κλπ) αντικαθίσταται από βούτυρο και ζωμούς κρεάτων.
Όλες οι παραπάνω δίαιτες υπόσχονται γρήγορη απώλεια βάρους λόγω του αποκλεισμού του υδατάνθρακα, έτσι ώστε ο οργανισμός να αναγκαστεί να χρησιμοποιήσει τα κετονοσώματα, που προκύπτουν από το αποθηκευμένο λίπος, ως κύριο υπόστρωμα για την παραγωγή ενέργειας. Η ποσότητα των υδατανθράκων φτάνει μόλις το 5-10% των συνολικών ημερήσιων αναγκών, ποσοστό αρκετά χαμηλό, δεδομένου ότι οι συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του EFSA προτείνουν την λήψη 45-60% ημερησίως.
Είναι όντως αποτελεσματικές για σύντομα διαστήματα, η εφαρμογή τους όμως δεν συνιστάται για μεγάλες χρονικές περιόδους, καθώς εμφανίζονται πολλά ανεπιθύμητα συμπτώματα. Συχνά τα άτομα αυτά νιώθουν κόπωση, ζαλάδες, μειωμένη διάθεση, έντονο αίσθημα λιγούρας και αυξημένη επιθυμία για γλυκό. Εκτός των παραπάνω, η απουσία των φρούτων και των λαχανικών οδηγεί σε έλλειψη φυτικών ινών, βιταμινών, μετάλλων στην διατροφή καθώς και μειωμένη ενυδάτωση που οδηγούν σε δυσκοιλιότητα, αφυδάτωση και ανισορροπία των ηλεκτρολυτών. Με μια ακόμη πιο μακρινή ματιά, οι δίαιτες αυτές συχνά αυξάνουν τα επίπεδα ουρικού οξέως και λιπιδίων στο αίμα λόγω της αυξημένης ποσότητας πρωτεΐνης και λιπιδίων, ενώ τα παραγόμενα κετονοσώματα ρίχνουν το pH των ούρων, οδηγώντας στην ευκολότερη δημιουργία λίθων στα νεφρά.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες δεν μπορούν να ακολουθήσουν καμιά από τις αναφερόμενες δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων. Πιο συγκεκριμένα, στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα, νεφρικά και ηπατικά νοσήματα, καθώς και σε άτομα με Διαβήτη Τύπου 1, είναι απαραίτητη η πρόσληψη των υδατανθράκων και καλό είναι να απέχουν από τέτοιου είδους στερητικά διατροφικά πρότυπα.
Μονοφαγικές Δίαιτες
Αφορά την κατανάλωση ενός μόνο τροφίμου ή μιας συγκεκριμένης ομάδας τροφίμων για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, κάτι που οδηγεί σε πολύ γρήγορη απώλεια βάρους. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές της μονοφαγικής διατροφής. Οι πιο γνωστές περιλαμβάνουν φρούτα όπως το σταφύλι, το πεπόνι, το καρπούζι και τον ανανά, αλλά και πρωτεΐνες όπως ο τόνος, το γάλα ή το αυγό.
Δίαιτα μόνο με Φρούτα
Η δίαιτα αυτή βασίζεται αποκλειστικά στην κατανάλωση φρούτων. Υπάρχουν μερικές παραλλαγές της που επιτρέπουν την κατανάλωση λαχανικών, ξηρών καρπών (αμύγδαλα, καρύδια, φουντούκια) και σπόρων (ηλιόσποροι), καθώς από βοτανικής άποψης, θεωρούνται φρούτα. Συνήθως εφαρμόζεται για 3 ημέρες, με στόχο την αποτοξίνωση του σώματος και την γρήγορη πτώση της ζυγαριάς. Η δίαιτα αυτή εστιάζει στην υψηλή περιεκτικότητα των φρούτων σε νερό, που σε συνδυασμό με την μείωση του υδατάνθρακα οδηγεί σε ταχεία διάσπαση του γλυκογόνου και απομάκρυνση των υγρών από τις αποθήκες του. Αυτό αντανακλάται άμεσα στην ζυγαριά.
Δίαιτα μόνο με Υγρά
Οι δίαιτες αυτές βασίζονται μόνο στην κατανάλωση υγρών που παρέχουν θερμίδες όπως είναι οι χυμοί φρούτων & λαχανικών, τα smoothies, οι σούπες ή στην κατανάλωση υγρών χωρίς θερμίδες όπως είναι το νερό, ο καφές, το τσάι και τα αφεψήματα που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Χρησιμοποιούνται υπό ιατρική επίβλεψη για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως πριν από την πραγματοποίηση συγκεκριμένων εξετάσεων ή πριν από χειρουργικές επεμβάσεις.
Υπάρχουν πολλά είδη μονοφαγικών διαιτών, σε όλους τους τύπους όμως, κοινός παρονομαστής είναι η ακραία έλλειψη θερμίδων. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί σε ελλείψεις πολύτιμων θρεπτικών συστατικών, ειδικά εάν εφαρμόζονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Επιπλέον, τέτοιου είδους δίαιτες προωθούν ανθυγιεινές και μη βιώσιμες συνήθειες, συμβάλλοντας στην δημιουργία στερεότυπων γύρω από το φαγητό και την διάκρισή τους σε «καλά» και «κακά», αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης διατροφικών διαταραχών.
Συμπέρασμα
Όλες οι παραπάνω δίαιτες υπόσχονται γρήγορη απώλεια βάρους, συχνά με περιορισμό ή και αποκλεισμό ολόκληρων ομάδων τροφίμων, ωστόσο μερικές στερούνται επιστημονικής τεκμηρίωσης και συχνά οδηγούν σε ελλείψεις θρεπτικών συστατικών και μείωση του μεταβολισμού. Πιο συγκεκριμένα, όταν το σώμα δεν λαμβάνει αρκετή ενέργεια, αρχίζει να «καίει» και μύες γεγονός που επιβραδύνει τον μεταβολισμό. Ένα ακόμα αποτέλεσμα της στέρησης, είναι ότι το σώμα την αντιλαμβάνεται ως μια κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και αμύνεται, μειώνοντας το ρυθμό καύσης θερμίδων. Αυτό καθιστά δύσκολη τη διατήρηση του χαμένου βάρους. Για τον λόγο αυτό, οι στερητικές δίαιτες καταλήγουν συχνά να εγκαταλείπονται, οδηγώντας σε μείωση της αυτοπεποίθησης των ατόμων που αισθάνονται ανικανότητα στην εφαρμογή διατροφικού πλάνου. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και δεν ταιριάζουν όλα τα διατροφικά πρότυπα σε όλους. Γι’ αυτό τον λόγο είναι απαραίτητη η συμβολή ενός διαιτολόγου έτσι ώστε να υπάρχει σωστή και εξατομικευμένη καθοδήγηση. Παράλληλα, η ένταξη της σωματικής δραστηριότητας, η επαρκής ενυδάτωση και ο καλός ύπνος, μπορούν να κάνουν την διαφορά για μια καλύτερη ποιότητα ζωής, γεμάτη ψυχική υγεία και ευεξία.
