Το ενδιαφέρον γύρω από την πρωτεΐνη τα τελευταία χρόνια είναι μεγάλο, με την ίδια να αποτελεί την πρωταγωνίστρια τόσο στα ράφια των σούπερ μάρκετ όσο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σε μια προσπάθεια ανταπόκρισης στην ολοένα και αυξανόμενη ζήτηση, η βιομηχανία τροφίμων έχει δημιουργήσει τα λεγόμενα «high protein» προϊόντα. Σε αυτά περιλαμβάνονται το γιαούρτι, η πουτίγκα, τα ροφήματα αλλά και προϊόντα όπως μπάρες δημητριακών και ψωμί, τα οποία από την φύση τους δεν περιέχουν αρκετή πρωτεΐνη.
Τι ισχύει όμως πραγματικά ως προς τις πρωτεϊνικές ανάγκες του μέσου ανθρώπου και σε ποιες περιπτώσεις αυξάνει η ανάγκη πρόσληψής της; Τι γίνεται σε περίπτωση που αυτές οι ανάγκες υπερκαλυφθούν;
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…
Η πρωτεΐνη συμμετέχει στη δημιουργία και επιδιόρθωση των ιστών του σώματος και αποτελεί δομικό συστατικό των ενζύμων και των αντισωμάτων. Τα παραπάνω αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της φυσιολογικής λειτουργίας του σώματος και ενισχύουν την δράση του ανοσοποιητικού συστήματος. Η πρωτεΐνη επιπλέον, αποτελεί βασικό συστατικό της μυϊκής μάζας, η οποία με την σειρά της αυξάνει τον μεταβολισμό, με αποτέλεσμα το σώμα να χρειάζεται περισσότερη ενέργεια σε ηρεμία για να επιτελέσει τις βασικές του λειτουργίες. Τέλος, η πρωτεΐνη ενισχύει το αίσθημα του κορεσμού, καθώς η πέψη και απορρόφηση της είναι πιο αργή σε σχέση με τα υπόλοιπα θρεπτικά συστατικά. Για αυτόν τον λόγο, στις περιπτώσεις απώλειας βάρους όπου η διαχείριση της πείνας και η διατήρηση του αισθήματος κορεσμού παίζουν καθοριστικό ρόλο, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι πολύτιμη.
Πόση πρωτεΐνη όμως πρέπει να λαμβάνεται ημερησίως; Οι συστάσεις καθορίζονται με βάση το βάρος και για τον υγιή πληθυσμό απαιτείται 0,8-1gr ανά κιλό σωματικού βάρους. Δηλαδή, οι πρωτεϊνικές ανάγκες σε άνθρωπο 70kg διαμορφώνονται στα 56-70gr ημερησίως με σκοπό την κάλυψη των βασικών του αναγκών. Οι ανάγκες αυτές αυξάνουν με την ηλικία, την σωματική δραστηριότητα καθώς και σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού όπως είναι τα παιδιά, οι αθλητές, οι εγκυμονούσες και οι θηλάζουσες. Η σημαντικότητα κάλυψης των πρωτεϊνικών αναγκών είναι μεγάλη, καθώς η έλλειψή της σχετίζεται με απώλεια μυϊκού ιστού, μειωμένο ανοσοποιητικό, αργή επούλωση τραυμάτων, τριχόπτωση, ξηροδερμία και σε μεγαλύτερες ηλικίες με σαρκοπενία.
Παρακάτω αναγράφονται πιο αναλυτικά οι πρωτεϊνικές ανάγκες ανά τον πληθυσμό:
Τι συμβαίνει στην περίπτωση που οι ανάγκες υπερκαλύπτονται;
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εστιάζουν κατά κύριο λόγο στη σημασία της πρωτεΐνης για τη διατήρηση και την ανάπτυξη της μυϊκής μάζας. Γι’ αυτό, προβάλλονται όλο και περισσότερο συνταγές με τον χαρακτηρισμό «υψηλές σε πρωτεΐνη». Η έμφαση αυτή δεν είναι διόλου κακή, αρκεί να μην φτάνει στην υπερβολή της. Όπως οι υδατάνθρακες και τα λιπαρά, έτσι και η πρωτεΐνη είναι ένα μακροθρεπτικό συστατικό που αποδίδει θερμίδες. Κάθε γραμμάριο πρωτεΐνης αποδίδει 4 θερμίδες, ακριβώς όσες και ένα γραμμάριο υδατάνθρακα. Συνεπώς, η υπερβολική πρόσληψη πρωτεΐνης άρα και η περίσσεια θερμίδων, σχετίζεται με αύξηση του σωματικού βάρους. Όταν η συνολική πρόσληψη ενέργειας ξεπερνά τις ανάγκες του σώματος, το πλεόνασμα ενέργειας αποθηκεύεται στον λιπώδη ιστό, ανεξάρτητα από το αν προέρχεται από πρωτεΐνες, υδατάνθρακες ή λιπαρά.
Το ζητούμενο λοιπόν είναι όπως όλα τα συστατικά της διατροφής έτσι και η πρωτεΐνη να εντάσσεται στην σωστή ποσότητα, με βάση τις ανάγκες του σώματος. Μια διατροφή για να θεωρηθεί ισορροπημένη πρέπει να έχει επάρκεια τόσο σε πρωτεΐνη όσο και σε υδατάνθρακες, λιπαρά, φυτικές ίνες, μέταλλα και βιταμίνες.
Τι υπόσχονται τα high protein προϊόντα;
Λόγω της όλο και αυξημένης ανάγκης για κάλυψη των πρωτεϊνικών αναγκών μέσα στην ημέρα οι εταιρείες έχουν καταφύγει στην δημιουργία προϊόντων με τον ισχυρισμό «high protein». Για να θεωρηθούν τα προϊόντα λοιπόν high protein, πρέπει τουλάχιστον το 20% της ενέργειας που αποδίδουν, να προέρχεται από την πρωτεΐνη. Στα προϊόντα αυτά περιλαμβάνονται επιδόρπια γιαουρτιού (πουτίγκες), πρωτεϊνικά ροφήματα, τυρί cottage και προϊόντα που από την φύση τους δε περιέχουν αρκετή πρωτεΐνη όπως είναι το ψωμί, οι τορτίγιες και οι μπάρες δημητριακών.
Που βρίσκεται όμως η παγίδα; Τα τρόφιμα προκειμένου να αποκτήσουν αυτόν τον ισχυρισμό έχουν υποστεί αρκετή επεξεργασία, θεωρούνται συνεπώς υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Συχνά περιέχουν πολλά και άγνωστα συντηρητικά, προστιθέμενη ζάχαρη ή εναλλακτικές μορφές της, όπως η μαλτοδεξτρίνη και το σιρόπι γλυκόζης καθώς και λιπαρά όπως είναι η κρέμα γάλακτος, φοινικέλαιο κ.α. Τέλος, διαβάζοντας και κατανοώντας το κομμάτι των ετικετών γίνεται κατανοητό πως αρκετά προϊόντα με τον ισχυρισμό «high protein» έχουν την ίδια ή και λιγότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη με αυθεντικά και λιγότερο επεξεργασμένα προϊόντα.
Τι να κρατήσουμε λοιπόν;
Συμπερασματικά, η πρωτεΐνη αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά της διατροφής μιας και ο ρόλος της στο σώμα είναι κομβικός και πολυδιάστατος. Ωστόσο, οι υπερβολές που έχουν γίνει ειδικά το τελευταίο διάστημα γύρω από αυτήν, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη προβολή των «high protein» προϊόντων, δημιουργεί συχνά σύγχυση γύρω από τις πραγματικές διατροφικές ανάγκες. Η ισορροπημένη διατροφή δεν χρειάζεται να περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από την πρόσληψη πρωτεΐνης ούτε να βασίζεται στην κατανάλωση προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε αυτήν.
Το ζητούμενο όπως και σε όλα τα πράγματα είναι το μέτρο: η πρόσληψη πρωτεΐνης θεωρείται επαρκής και ισορροπημένη όταν είναι βασισμένη στις ημερήσιες ανάγκες, την ηλικία και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας. Η ποσότητα αυτής όμως είναι εξίσου σημαντική με την ποιότητα και την ποικιλία. Άρα λοιπόν, η ουσία δεν βρίσκεται στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη κατανάλωση πρωτεΐνης, αλλά στην επάρκεια και την επιλογή ποικίλων και όσο το δυνατόν περισσότερο ποιοτικών – αγνών διατροφικών πηγών.
