Εισαγωγή
Το κομμάτι της ισορροπημένης διατροφής και των θρεπτικών διατροφικών επιλογών απασχολεί όλο και περισσότερο το καταναλωτικό κοινό και πόσο μάλλον τους γονείς, που θέλουν το καλύτερο για τα παιδιά τους. Η σωματική ανάπτυξη, η ενίσχυση του ανοσοποιητικού, η σκέψη, η μάθηση και η μνήμη είναι μερικά από τα βασικά κομμάτια στα οποία συμβάλλει η διατροφή κατά την παιδική ηλικία. Μήπως όμως, αυτή η υπερβολική ενημέρωση οδηγεί σε υπερβολικό άγχος; Μήπως αυτό το άγχος μεταφέρεται στα παιδιά; Μήπως τελικά αυτή η συνεχής αναζήτηση του «τέλειου» φαγητού μέσα στον καταιγισμό των πληροφοριών καλλιεργούν χωρίς να το καταλάβουμε την ορθορεξία, μετατρέποντας την υγεία σε εμμονή και επηρεάζοντας αρνητικά όχι μόνο εμάς αλλά και τα παιδιά μας;
Τι είναι η ορθορεξία;
Η ορθορεξία είναι μια διαταραγμένη διατροφική συμπεριφορά η οποία χαρακτηρίζεται από την εμμονή των ατόμων στην κατανάλωση αποκλειστικά υγιεινών τροφίμων. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες γνωστές διαταραχές, δεν παίζει ρόλο η ποσότητα της τροφής που καταναλώνεται αλλά η ποιότητα αυτών. Ως εκ τούτου, δεν παρατηρούνται αλλαγές στο σωματικό βάρος και τελικά δεν υπάρχουν «εμφανή σημάδια» της παρούσας διαταραχής.
Και εδώ προκύπτει το ερώτημα: Πως γίνεται ένα τόσο αγνό κίνητρο όσο αυτό της φροντίδας και βελτίωσης της ποιότητας της διατροφής των παιδιών μας να κρίνεται τελικά επικίνδυνο για αυτά; Το πρόβλημα προκύπτει όταν η ενασχόληση με την διατροφή γίνεται εμμονή. Όταν δηλαδή η τροφή αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως μέσο πρόσληψης των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών για την σωματική αύξηση και την νοητική ανάπτυξη και όχι ως πηγή γευστικής απόλαυσης. Όταν δίνεται έμφαση ακόμη και στο παραμικρό συστατικό που περιέχεται στο τρόφιμο που θα το καταστήσει ανθυγιεινό. Όταν τελικά αποκλείονται τρόφιμα ή ακόμη και ολόκληρες ομάδες τροφίμων στον βωμό του «ευ-ζην». Τότε είναι που μιλάμε για διαταραχή.
Βασικά χαρακτηριστικά γονέων με ορθορεξία.
Μερικά κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των γονιών με ορθορεξία είναι τα εξής:
Πολύωρη απασχόληση με τον προγραμματισμό των γευμάτων: Έχει αποδειχθεί ότι οι γονείς αφιερώνουν περισσότερο από 3 ώρες την ημέρα, αναλογιζόμενοι την διατροφή: τι θα καταναλώσουν οι ίδιοι και τα παιδιά τους, τι ώρα και πως θα το καταναλώσουν. Ο χρόνος αυτός είναι πολύτιμος και θα μπορούσε να αφιερωθεί σε σωματικές δραστηριότητες με ή και χωρίς τα παιδιά. Η δραστηριότητα αυτή είναι ικανή να μειώσει το στρες και να βελτιώσει την ψυχική υγεία των γονέων, προσφέροντάς τους την απαραίτητη ηρεμία για να συνεχίσουν δυναμικά την ημέρα τους. Επιπλέον, η ψυχολογία των παιδιών επηρεάζεται άμεσα από την ψυχολογία των γονέων τους. Συνεπώς η ηρεμία των γονέων μεταδίδεται αυτόματα και στα παιδιά τους.
Πλήρης έλεγχος όλων των τροφίμων εντός και εκτός του σπιτιού: Οι γονείς με ορθορεξία αισθάνονται την ανάγκη να έχουν απόλυτο έλεγχο της διατροφής των παιδιών τους. Ο έλεγχος αυτός είναι πιο εύκολος όταν η κατανάλωση τροφής γίνεται στο σπίτι, αλλά δυσκολεύει πολύ στις εξόδους. Για τον λόγο αυτό, οι γονείς επιλέγουν τα παιδιά τους να έχουν ήδη φάει πριν από οποιαδήποτε εκδήλωση, ακόμη και αν αυτή πρόκειται για παιδικό πάρτι ή κάποιο οικογενειακό-φιλικό τραπέζι, στο οποίο θα προσφέρεται φαγητό. Ως αποτέλεσμα, όλη η οικογένεια απομακρύνεται από τον κοινωνικό της περίγυρο, περιορίζοντας τη συμμετοχή της σε παιδικά πάρτι και δραστηριότητες, γεγονός που συχνά οδηγεί σε αίσθημα απομόνωσης των παιδιών από τους συνομήλικούς τους.
Αποκλεισμός συγκεκριμένων ή ολόκληρων ομάδων τροφίμων: Έχει διαπιστωθεί πως τα άτομα με ορθορεξία αποκλείουν τροφές με συντηρητικά, πολλά λιπαρά, έλαια, σάκχαρα ή αλάτι, τυποποιημένες ή επεξεργασμένες τροφές και τροφές που περιέχουν γλουτένη ή λακτόζη. Ως αποτέλεσμα, οι επιλογές είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Ανάλογα με τις ομάδες που αποκλείονται, προκύπτουν και αντίστοιχες ελλείψεις θρεπτικών συστατικών. Οι ελλείψεις αυτές είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν στα παιδιά των οποίων οι ανάγκες είναι αυξημένες λόγω της σωματικής αύξησης και της ανάπτυξης που γίνονται εκείνη την περίοδο της ζωής τους. Μερικά συχνά συμπτώματα έλλειψης είναι η κόπωση, η μειωμένη συγκέντρωση και οι αλλαγές στην συμπεριφορά τους (ευερεθιστότητα, άγχος). Εάν η έλλειψη αυτή είναι για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι επιπτώσεις γίνονται μόνιμες και σχετίζονται με χαμηλό βάρος και ύψος, μειωμένη μυϊκή και οστική μάζα, ασθενές ανοσοποιητικό και μειωμένη γνωστική λειτουργία.
Η αξία των ατόμων κρίνεται από τις διατροφικές τους συνήθειες: Η ορθορεξία συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης καθώς τα άτομα αισθάνονται ότι φροντίζουν την υγεία τους μόνο όταν τρέφονται. Στην περίπτωση των γονέων, η αξία τόσο των υπόλοιπων γονιών όσο και των ίδιων των παιδιών τους τείνει να αξιολογείται μέσα από το πρίσμα των διατροφικών τους επιλογών. Η σύγκριση αυτή δεν γίνεται απαραίτητα συνειδητά, αλλά προκύπτει από την αυστηρή κριτική στάση που υιοθετούν πρώτα απ’ όλα απέναντι στον ίδιο τους τον εαυτό.
Ορθορεξία στην Οικογένεια: Πώς Επηρεάζει τις Διατροφικές Επιλογές των Παιδιών
Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά μπορούν να οδηγήσουν σε δυο εκβάσεις για τα παιδιά: είτε να αποκτήσουν από πολύ μικρή ηλικία αρκετές γνώσεις σχετικά με την διατροφή που βασίζονται στις γνώσεις και τις πεποιθήσεις των γονέων τους, οι οποίες μπορεί να είναι ορθές ή λανθασμένες, είτε αντίθετα, να καταλήξουν να αντιστέκονται στην υγιεινή διατροφή, ως αντίδραση στη χρόνια στέρηση των “απαγορευμένων” τροφίμων, γεγονός που συχνά οδηγεί στην υπερκατανάλωσή τους.
Πολλές φορές οι φοβίες των γονιών σχετικά με τις επιλογές τους οδηγούν τα παιδιά σε δίαιτες χωρίς τελειωμό. Αυτό με τα χρόνια χειροτερεύει, η αυτοπεποίθηση μειώνεται και κάπως έτσι εμφανίζονται οι διατροφικές διαταραχές, όπως η νευρογενής ανορεξία ή η νευρογενής βουλιμία ή ακόμη και η συναισθηματική υπερφαγία.
Εμείς πιστεύουμε ότι η απάντηση είναι μία. Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να παραμείνουν παιδιά χωρίς ιδιαίτερες γνώσεις για τη σωστή διατροφή, κάνοντας παράλληλα σωστές επιλογές. Πώς όμως μπορούμε να τα καθοδηγήσουμε;
Στην παιδική και την εφηβική ηλικία είναι έντονη η τάση αποδοχής από τους συνομηλίκους. Αυτή η ανάγκη μπορεί να συνοδευτεί από την επιλογή ανθυγιεινών, κατά την άποψη των γονέων, τροφίμων ή ροφημάτων. Σε αυτήν τη φάση της ζωής, είναι σημαντικό οι γονείς, ιδιαίτερα εκείνοι με ορθορεκτικές τάσεις, να αποφύγουν την κριτική και την αυστηρή αξιολόγηση των παιδιών τους βάσει των διατροφικών τους επιλογών. Ο ρόλος τους είναι καθοριστικός, καθώς τα παιδιά χρειάζονται ενίσχυση της αυτοπεποίθησής τους και όχι ενοχοποίηση. Αντί για αυστηρές απαγορεύσεις είναι προτιμότερο να ενθαρρύνονται να επιλέξουν πιο υγιεινές εναλλακτικές. Η συγκεκριμένη προσέγγιση σε αυτό το λεπτό θέμα μπορεί να γίνει εύκολα με την καθοδήγηση κάποιου ειδικού διατροφής, ο οποίος μπορεί να εκπαιδεύσει διατροφικά με επιστημονικές πληροφορίες όχι μόνο το παιδί αλλά και όλη την οικογένεια. Η συμβολή του είναι καθοριστική για την απομυθοποίηση συγκεκριμένων τροφίμων προτείνοντας ρεαλιστικές λύσεις που σέβονται τις ανάγκες της οικογένειας και του παιδιού, αναπτύσσοντας μια υγιή σχέση με το φαγητό απαλλαγμένη από ελλείψεις και υπερβολές.
Συνοψίζοντας
Είναι πράγματι αγχωτική η σκέψη ότι οι διατροφικές μας συνήθειες επηρεάζουν άμεσα τις συνήθειες και κατ’ επέκταση τις επιλογές των παιδιών μας. Δεν πρέπει όμως η διατροφή να γίνεται βαρίδιο και μία συνεχής σκέψη για το πόσο υγιεινό είναι το κάθε τρόφιμο που καταναλώνουμε. Όλα τα τρόφιμα πρέπει να επιτρέπονται με μέτρο και όλα πρέπει να έχουν θέση σε μια ισορροπημένη διατροφή. Σίγουρα δεν θέλουμε τα παιδιά μας να τρώνε ανεξέλεγκτα ότι θέλουν, είναι όμως λάθος και να τους απαγορεύουμε οτιδήποτε δεν θεωρείται υγιεινό. Είναι παράτολμο ένα παιδί να μην έχει δοκιμάσει πατατάκια ή σοκολάτα μέχρι τα 5 του χρόνια, γιατί όταν τελικά έρθει σε επαφή με αυτά τα τρόφιμα είναι πολύ πιθανό να χαθεί το μέτρο. Ας αφήσουμε τα παιδιά στην παιδική τους ανεμελιά κ ας κάνουμε εμείς οι γονείς τις επιλογές για όλη την οικογένεια, χωρίς υπερβολές και με γνώμονα όχι μόνο την σωστή θρέψη τους αλλά και την γευστική τους απόλαυση.
